Tột đỉnh là các đợt đối đầu quân sự trực diện — là một trong những điểm nóng phức tạp nhất, ảnh hưởng sâu rộng đến an ninh và kinh tế toàn cầu.
Dưới đây là phân tích về các kế hoạch kết thúc có thể xảy ra và chiều hướng thuận lợi nhất cho hòa bình, thịnh vượng của thế giới.
I. Các giai đoạn kết thúc xung đột USA - Iran
Tình huống 1: Đạt được một thỏa thuận ngoại giao toàn diện (Comprehensive Settlement)
Bản chất: Sau những giai đoạn leo thang quân sự và thử lửa trên chiến trường cũng như quanh các tuyến hàng hải huyết mạch (như Eo biển Hormuz), các bên nhận ra chi phí của chiến tranh quá lớn. Một hiệp định hòa bình bền vững được ký kết (tương tự các nỗ lực hướng tới Bản ghi nhớ Islamabad), trong đó Iran cam kết giới hạn chương trình hạt nhân và kiểm soát các lực lượng ủy nhiệm, đổi lại lệnh cấm vận được nới lỏng và bảo đảm an ninh chính trị.
Khả năng: Đây là kịch bản lý tưởng nhưng rất mong manh do sự bất đồng sâu sắc giữa các phe phái chính trị nội bộ tại Iran (giữa giới quân sự cứng rắn như IRGC và phái dân sự ôn hòa) cũng như các lằn ranh đỏ từ Mỹ và Israel.
Tình huống 2: Đình chiến kéo dài đi kèm phong tỏa và kiểm soát chiến lược (Protrained Containment & Blockade)
Bản chất: Không có một hiệp ước hòa bình toàn diện nào được ký kết, nhưng xung đột giảm dần cường độ thành một trạng thái "không chiến tranh, không hòa bình". Mỹ duy trì sức ép quân sự, phong tỏa hàng hải hoặc cấm vận ngặt nghèo để bóp nghẹt khả năng tài chính quân sự của Iran, trong khi Iran duy trì thế đối đầu ngầm.
Khả năng: Dễ xảy ra nếu các vòng đàm phán ngoại giao tiếp tục đổ vỡ, tuy nhiên kịch bản này tạo ra sự bất ổn kéo dài cho thị trường năng lượng toàn cầu.
Tình huống 3: Leo thang quân sự ngoài ý muốn và khủng hoảng hệ thống
Bản chất: Các vụ va chạm cục bộ tại các điểm nóng hàng hải hoặc sự can thiệp của các bên thứ ba vượt quá tầm kiểm soát, dẫn đến một cuộc chiến tranh toàn diện làm tê liệt nguồn cung dầu mỏ thế giới, đẩy nền kinh tế toàn cầu vào suy thoái sâu.
Khả năng: Luôn tiềm ẩn chừng nào lòng tin chiến lược chưa được thiết lập lại giữa Washington và Tehran.
II. Chiều hướng nào thuận lợi cho hòa bình và thịnh vượng của thế giới?
Để hướng tới một thế giới ổn định, kinh tế phát triển và năng lượng lưu thông thông suốt, chiều hướng giải quyết xung đột cần dựa trên các trụ cột mang tính xây dựng sau:
1. Ngoại giao thực tế và Tách bạch các vấn đề (Pragmatic Diplomacy & De-escalation)
Tôn trọng chủ quyền và an ninh song phương: Hòa bình chỉ bền vững khi Mỹ và cộng đồng quốc tế công nhận quyền tự chủ của các quốc gia khu vực, đồng thời Iran từ bỏ các hành động đe dọa an ninh hàng hải quốc tế (đặc biệt là tự do lưu thông qua Eo biển Hormuz).
Vai trò trung gian uy tín: Sự tham gia của các quốc gia trung lập có ảnh hưởng khu vực và quốc tế (như Pakistan, Oman hoặc các đối tác châu Âu) là cầu nối cực kỳ quan trọng để duy trì các kênh đối thoại kín, giảm thiểu hiểu lầm và ngăn chặn chiến tranh lan rộng.
2. Giải quyết bài toán hạt nhân gắn liền với phát triển kinh tế
Thay vì chỉ áp dụng các biện pháp trừng phạt đơn phương mang tính trừng phạt cực đoan (Maximum Pressure) – vốn thường đẩy đời sống người dân vào khó khăn nhưng lại vô tình củng cố quyền lực của các lực lượng cực đoan – cộng đồng quốc tế cần tạo ra các động lực kinh tế gắn liền với hòa bình.
Việc mở cửa trở lại thị trường năng lượng, dỡ bỏ phong tỏa hàng hải để đổi lại sự minh bạch tuyệt đối trong chương trình hạt nhân dân sự dưới sự giám sát của IAEA sẽ mang lại lợi ích kinh tế cho chính nhân dân Iran và hạ nhiệt lạm phát, giá dầu toàn cầu.
3. Ổn định chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu
4. Thúc đẩy đối thoại nội bộ và ổn định khu vực Trung Đông
Hòa bình bền vững tại Iran cũng đòi hỏi sự ổn định trong cấu trúc chính trị nội bộ, nơi tiếng nói của sự phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế lấn át tư duy đối đầu quân sự. Song song với đó, việc hạ nhiệt các xung đột liên hoàn tại Trung Đông (như tại Lebanon và dải Gaza) là điều kiện cần thiết để chấm dứt hoàn toàn vòng xoáy thù hận.
Tóm lại: Hướng đi thuận lợi nhất cho thế giới là chuyển từ thế trận đối đầu quân sự sang đối thoại ngoại giao có kiểm soát, nơi an ninh năng lượng toàn cầu được bảo đảm, các lệnh phong tỏa được gỡ bỏ bằng những văn bản cam kết ràng buộc pháp lý quốc tế, và người dân trong khu vực được sống trong hòa bình thay vì khói lửa chiến tranh.
