Có tiền chưa chắc có văn hóa

 

Tôi sống và làm việc ở Mỹ đã nhiều năm. Tôi đã gặp đủ mọi thành phần trong cộng đồng người Việt; người thành công, người thất bại, người học cao, người ít học, người giàu và cả những người phải làm việc từng ngày để lo cho gia đình.

Càng sống lâu, tôi càng hiểu một điều:

Có tiền chưa chắc có văn hóa. Có bằng cấp chưa chắc có giáo dục. Và sống ở Mỹ vài chục năm cũng chưa chắc đã học được cách sống văn minh.

Gần đây xem một số video trên mạng xã hội của chính người Việt đang sống tại Mỹ, tôi thật sự thấy buồn và xấu hổ.

Nước Mỹ đã cưu mang biết bao thế hệ người Việt. Cho chúng ta cơ hội làm lại cuộc đời, đoàn tụ gia đình, làm việc, kinh doanh, nuôi con ăn học. Quan trọng hơn, nước Mỹ cho chúng ta những quyền tự do mà không phải nơi nào trên thế giới cũng có.

Trong đó có quyền tự do ngôn luận.

Nhưng có người lại hiểu hai chữ TỰ DO một cách rất kỳ lạ.

Họ nghĩ tự do là muốn chửi ai thì chửi. Muốn xúc phạm ai thì xúc phạm, ngay cả xúc phạm Cộng Đồng Người Việt Quốc Gia tại Mỹ. Mở điện thoại livestream, văng tục, lôi cha mẹ, vợ chồng, con cái và đời tư người khác ra sỉ nhục. Rồi khi bị phản ứng thì nói một câu rất dễ dàng:

“Ở Mỹ có tự do ngôn luận.”

Xin lỗi, đừng làm xấu hai chữ tự do.

Tự do ngôn luận bảo vệ quyền được nói. Nó không biến lời nói vô văn hóa thành lời nói có giá trị.

Ở đời, muốn biết một người được giáo dục đến đâu, đôi khi không cần hỏi họ học trường nào hay có bằng cấp gì.

Cứ nhìn cách họ cư xử khi tức giận.

Người có văn hóa khi bất đồng sẽ đưa ra lý lẽ. Người có tư cách khi bị xúc phạm vẫn biết đâu là giới hạn. Còn khi một cuộc tranh luận chỉ còn những tiếng chửi tục, nhục mạ gia đình và hạ thấp nhân phẩm người khác, hay cộng đồng, thì người thua cuộc đầu tiên chính là người đang chửi.

Tôi cũng thấy lạ một điều.

Ngày trước nhiều người Việt qua Mỹ với hai bàn tay trắng. Tiếng Anh không biết bao nhiêu. Ban ngày đi làm hãng, làm nail, nhà hàng, may mặc; tối về học thêm tiếng Anh. Cha mẹ chịu cực để con cái được vào đại học. Người ta sống rất khiêm nhường vì hiểu cơ hội mình đang có quý giá như thế nào.

Bây giờ có người cuộc sống đầy đủ hơn, điện thoại đời mới trong tay, Facebook, TikTok, YouTube có đủ nhưng thay vì dùng nó để chia sẻ điều tốt đẹp thì lại biến nó thành cái loa để chửi nhau.

Công nghệ đi lên, nhưng cách cư xử lại đi xuống.

Đáng sợ hơn là có người tưởng càng chửi tục càng “thẳng tính”, càng hung hăng càng “có bản lĩnh”, càng nhiều lượt xem càng chứng minh mình đúng.

Không.

Thô lỗ không phải cá tính.

Tục tĩu không phải bản lĩnh.

Và nhiều người xem không đồng nghĩa với nhiều người tôn trọng.

Đừng nhầm lẫn giữa nổi tiếng và có giá trị.

Mạng xã hội ngày hôm nay có thể biến một người thành hiện tượng chỉ sau một đêm. Nhưng nó cũng lưu lại gần như tất cả những gì mình từng nói.

Một ngày nào đó con cháu mình lớn lên, chúng có thể nhìn thấy những đoạn video ấy.

Lúc đó đừng hỏi tại sao con mình xấu hổ.

Bởi người lớn thường dạy con phải lễ phép, phải tôn trọng người khác, không được nói tục, không được bắt nạt bạn bè. Nhưng tối về chính mình lại lên mạng chửi người khác bằng những từ ngữ mà mình không cho phép con mình nói.

Nếu điều đó không phải là mâu thuẫn trong giáo dục thì tôi không biết gọi là gì.

Tôi không đòi hỏi mọi người phải đồng ý với nhau. Một xã hội tự do phải có bất đồng. Chính trị có thể khác nhau. Tôn giáo có thể khác nhau. Quan điểm sống càng có thể khác nhau.

Nhưng trước khi là người cờ này hay cờ nọ, trước khi là người ủng hộ bên này hay chống bên kia, chúng ta vẫn là con người.

Và trước khi tranh luận xem ai đúng ai sai, ít nhất hãy giữ lại cho mình một chút văn hóa.

Đặc biệt với cộng đồng người Việt ở hải ngoại, xin đừng để một số hành vi thiếu ý thức khiến người khác nhìn vào rồi đánh giá cả cộng đồng.

Chúng ta đã đi một chặng đường rất xa để có mặt trên đất Mỹ.

Đừng đi nửa vòng trái đất để tìm tự do, rồi cuối cùng lại dùng chính sự tự do ấy để phơi bày phần xấu xí nhất của mình.

Tấm passport Mỹ có thể chứng minh bạn đã trở thành công dân Hoa Kỳ. Nhưng nó không chứng minh bạn là người có văn hóa.

Điều đó được chứng minh bằng cách bạn sống, cách bạn đối xử với người khác và đặc biệt là những gì bạn nói ra khi không ai có quyền bắt bạn phải im lặng.

Nước Mỹ cho chúng ta quyền được nói.

Còn nói điều gì, nói như thế nào và để người khác nhớ đến mình như một người ra sao đó là lựa chọn và tư cách của mỗi người.(Quan Vincent)